Çift ya da Eş ilişki sorunlarında yaygın döngüsel dinamikler

Eş ya da partner, bireyin yetişkin yaşamındaki en önemli bağlanma figürüdür. Yaşamda en fazla doyumun sağlanabileceği kaynak, onunla kurulabilen sağlıklı ilişkidir. Ancak, ilişki doyum sağlayan, mutluluk veren ve güven hissi uyandıran bir yapı olmaktan çıkıp sorunlarla tanımlanmaya başladığında ve bu sorunlar birikerek çözülemez hale geldiğinde, eşlerden en az birinin fizyolojik ve psikolojik sağlığı önemli ölçüde bozulmaya başlar. İlişki sorunları kanıksanmış ve alışılmaya çalışılmış olsa bile, bu yükler kaçınılmaz olarak bir gün kendini hatırlatır ve ilişkinin artık aynı şekilde devam ettirilemeyeceği anlaşılır. Böylesi bir durumda eşlerden biri ya da her ikisi ya çözüm aramaya ve ilişkisini daha sağlıklı hale getirmeye çalışır ya da ayrılığın tek çözüm olduğunu düşünmeye başlar. Ancak ne ilişki sorunlarını normalleştirmek ne de ayrılığı ilk çözüm olarak görmek doğrudur. Ayrılık bazen doğru bir seçim olabilse de doğru çaba sarf edilmeden verilen ayrılık kararları çoğu zaman umulan çözümü getirmez. Bu yazının fikri hakları Dr. Selçuk Aslan, Psikolojik Danışman yazarına aittir. Ankara Psikolog

Hemen her çift, ilişkilerine umut dolu hayaller ve idealize edilmiş beklentilerle başlar. Ancak bir ilişkiyi sağlıklı bir şekilde kurmak ve sürdürmek, doğuştan gelen bir yetenek değil, geliştirilmesi gereken ilişkisel bir beceridir. Özenli bakım gerektiren çift ilişkisi kendi haline bırakıldığında tatmin duyulmayan ve sorun üreten bir yapıya dönüşebilir. Zaman zaman kendisiyle dahi çatışmalar yaşayabilen bireyin, ötekiyle kurduğu ilişkide doyum verebilmesi ve alabilmesi zor olmasa da, bu bazen karmaşık bir süreçtir. Özellikle ebeveynlerinden ya da çevresindeki diğer çiftlerden sağlıklı bir ilişki kurmayı öğrenme şansı bulamamış kişiler, bu süreçte daha fazla zorlanabilirler. Genellikle sorunların gelişimsel ve çok yönlü doğasının farkında olmadan karşı tarafı suçlama eğiliminde olurlar; ancak ilişki, iki kişinin birlikte oluşturduğu dinamik ve etkileşimsel bir yapıdır. Bu nedenle, çift ilişkisi bilimsel bir bağlamda ve sistem olarak çalışıldığında sağlıklı sonuçlar verebilir.

Peki ilişkilerinde çatışma yaşayan ve doyum sağlayamayan çiftler aile ya da çift danışmanlığına nasıl bir ilişki ile gelirler? Bu sorunun yanıtı her çiftin kendine özgü ilişkisine göre değişse de bazı yaygın sorunlar birçok çiftin ilişkisinde görülebilir. Çatışmalı veya bozulmaya yüz tutmuş bir ilişkide genellikle gündelik basit kararlar dahi alınamamaya başlamıştır ve bu durum çift sisteminin kilitlenme halini gösterir. Alınan bir takım kararlara ve ilişkiyi iyileştirme çabalarına rağmen, tutarlı ve süreğen bir iyileşmeye ulaşılamaz. Bunun nedeni çoğunlukla işlemeyen bir sistemin arka planında bazen fark edilmeyen ilişki dinamikleri ve karşılıklı doyum sağlanamayan ihtiyaç ve beklenti alanlarının olmasıdır. Aile ya da çift danışmanlığı sürecinde bunların fark edilmesi ve çözülmesi sağlanarak çift sistemi yeniden sağlıklı işlevselliğine kavuşturulur. Ankara çift terapisi için bu sayfada daha detaylı bilgi bulabilirsiniz.

İlişki sistemini zamanla bozan ve sağlıksız hale getiren bir diğer etmen ise bireysel ve birlikte geçirilen kaliteli zamanların ya yokluğu ya da yetersiz olmasıdır. Beslenmeyen bireysellik ve birliktelik zaman içinde ilişkinin küçük sorunlarda dahi sendelemesine yol açar. Yaşanan küçük ya da büyük sorunlar birlikte zaman geçirme isteğini azalttığında, ilişki kuraklaşarak olumsuz bir döngüye girer ve ilişkinin gördüğü hasar kalıcılaşmaya başlar. Bu kısır döngüden çıkış yolu bulamayan çiftler, umutlarının azaldığını ve mutsuzluklarının sıradanlaştığını fark ederler. Çözüm bulamadıklarında ise istemeseler de ilişkiyi kendi kaderine terk ederler. Bu yazının fikri hakları Dr. Selçuk Aslan, Psikolojik Danışman yazarına aittir. Ankara Psikolog

Sağlıklı işlevini sürdüremeyen ilişkilerde sıklıkla rastlanan bir diğer sorun ise çiftlerin birbirlerini rahatsız eden söz ve davranışlarda ısrarcı olmalarıdır. İstenmedik sözlerin sarf edilmesi ve hoşa gitmeyen davranışlarda ısrarcı olunması öncelikle sağlıklı iletişime zarar verir ve aradaki duygusal mesafeyi arttırır. Duygusal mesafenin artmasıyla birlikte, eşler arasında soğukluk ve gittikçe uzayan küslükler yaşanabilir. Küslük bazen bireyin kendini koruma amacına hizmet etse de uzun süreli sessizlik ve mesafe ilişkinin kuruyup solmasına neden olabilir.

Sağlıklı işlevselliğini kaybetmiş ilişkilerde yaşanan en yaygın sorunlardan bir diğeri de iletişim sorunlarıdır. İyi iletişim, ilişkide uzaklaşma ve yabancılaşmayı önlemenin yanı sıra, sorunlara çözüm bulmada kritik bir role sahiptir. Eşler arasında temel bir köprü görevi gören iyi iletişim, sağlıklı bir ilişkinin vazgeçilmez unsurudur. Ancak, etkili iletişim kuramayan çiftler, zamanla anlaşılmadıklarını, değer görmediklerini ve yalnız bırakıldıklarını hissetmeye başlar. Bu eksiklik, duygusal ihtiyaçların paylaşılmasını, sorunların ifade edilmesini ve çözüm üretilmesini zorlaştırarak çiftlerin birbirine duygusal destek vermesini engeller. Sonuç olarak, güven kaybı ve duygusal mesafe giderek derinleşir.

Etkili iletişim yerine suçlama, eleştiri, savunmaya geçme ve duvar örme gibi sağlıksız iletişim biçimleri çift sistemine yerleştiğinde, ilişkideki bağın onarılması giderek zorlaşır. Çiftler arasındaki çatışmalar sağlıklı bir şekilde ele alınmadığında, bireyler kendilerini bitmeyen bir savaşın içinde hissedebilirler. Bu tür bir ilişki dinamiği, her iki eş için de yorucu ve yıpratıcıdır.  Zamanla çiftler, birbiriyle konuşmamayı ya da duygularını gizlemeyi tercih eder hale gelirler ve bu da ilişkinin duygusal boyutunu daha fazla zayıflatır. Bu yazının fikri hakları Dr. Selçuk Aslan, Psikolojik Danışman yazarına aittir. Ankara Psikolog

Çift ya da aile danışmanlığı, ilişkide var olan olumsuz döngüleri anlayıp kırmak ve bunları daha sağlıklı etkileşim biçimleriyle değiştirmek için önemli bilimsel bir süreçtir. Danışmanlık sürecinde, çiftlerin birbirlerini daha iyi anlamaları, beklentilerini ve ihtiyaçlarını sağlıklı bir şekilde ifade etmeleri, etkili iletişim becerilerini geliştirmeleri ve sorun çözme stratejileri kazanmaları sağlanır. Çiftler, sadece sorun odaklı değil, aynı zamanda birbirleriyle olan bağlarını güçlendirecek olumlu duygusal deneyimlere de yönlendirilirler. Bu süreçte, çiftlerin birbirlerine karşı duyarlı, şefkatli ve arzulu olabilmeleri hedeflenir.

Çiftler uzman yardımı alarak, yalnızca mevcut sorunlarını çözmekle kalmaz, aynı zamanda ilişkilerinin geleceğine de yatırım yapmış olurlar. Unutmayalım ki sağlıklı bir ilişki, çiftlerin ruhsal iyi oluşunu destekleyen ve mutlu bir yaşam sürmelerine katkı sağlayan temel bir yapı taşıdır.

^*Bu yazı İlişki Pusulası Modeli’nin kuramsal ve uygulamalı yapısı temel alınarak hazırlanmıştır, ancak modeli doğru ve eksiksiz biçimde tanıtma amacını taşımamaktadır. İlişki Pusulası Modeli Prof. Dr. Hürol Fışıloğlu’nun Aile ve Evlilik Terapisine yönelik geliştirmiş olduğu bir modeldir. Daha kapsamlı ve doğrudan bilgi için bkz.: 1. Fışıloğlu, H. (2023). İlişki pusulası modeli ile eş terapisi: Uygulama el kitabı. İlişki Pusulası Aile Çalışmaları Enstitüsü. 2. Fışıloğlu, H. (2022). Aile ve evlilik terapisi: Metaforlar (Genişletilmiş 3. baskı). İlişki Pusulası Aile Çalışmaları Enstitüsü.