Stres Veren Yaşam Olayları, Bilişsel Duygu Düzenleme Stratejileri, Depresif Belirtiler ve Kaygı Düzeyi Arasındaki İlişkiler

GİRİŞ Bu yazının fikri hakları Psk. Dr. Ece Ataman Temizel yazarına aittir. Ankara Psikolog

Duygu düzenleme kavramı, duygusal tepkileri gözlemleme, değerlendirme ve değiştirmenin yanı sıra amaca ulaşmayı sağlamada sorumlu olan bütün içsel ve dışsal süreçleri kapsamaktadır (Thompson 1994). Buna göre, duygu düzenlemenin içinde birçok düzenleme vardır: Kendi duygularını, diğer­leri tarafından oluşturulan duyguları, duygunun kendisini ve duygunun altında yatan özellikleri düzenleme gibi (Thompson ve Calkins 1996). Tüm bunları gerçekleştirebilmek için duygu düzenleme biyolojik, sosyal, davranışsal, bilinçli ve bilinçdışı bilişsel süreçleri içinde barındırır.

Duygunun bilişsel kuramlarına göre, bilişsel değer­lendirmeler bir duygunun deneyimlenmesini ve bu duygunun hangi duygu olacağının ortaya çıkışını belirlemektedir (Joorman ve ark. 2010). Bilişlerin duyguları etkilediği gibi, duygular da bilişleri etki­lemektedir. Nitekim duygu ile bilişleri ayrıştır­manın yapay bir ayrım olacağı da ileri sürülmüştür (Lazarus 1991).

Bilişsel duygu düzenleme, sıkıntı verici problem ve duyguların ruhsal yollar kullanarak üstesinden gelme olarak tanımlanabilir (Garnefski ve ark. 2001, Thompson 1991). Aslında bilişsel duygu düzenleme, yukarıda yapılan geniş duygu düzen­leme tanımının bir parçası olarak da düşünülebilir. Araştırmalar, bilişler yoluyla duyguların düzenlen­mesinin stres veren bir olaydan sonra ya da o olay sırasında insanların duygularını kontrol etmesiyle ilişkili olduğunu göstermiştir (Garnefski ve ark. 2001, Thompson 1991, Garnefski ve ark. 2002). Bu yazının fikri hakları Psk. Dr. Ece Ataman Temizel yazarına aittir. Ankara Psikolog

Bilişsel duygu düzenleme stratejilerinin her biri, insanların zaman zaman tehdit edici ya da stres veren yaşam olayları karşısında başvurduğu başa çıkma yolları olarak karşımıza çıkmaktadır. Garnefski ve ark. (2002), 9 bilişsel duygu düzen­leme stratejisi belirlemişlerdir. Araştırmacılar bun­lardan, kendini suçlama, diğerlerini suçlama, ruminasyon ve felaketleştirmeyi uyumsuz başa çıkma stratejileri olarak görürken; kabul, plan yapmaya yeniden odaklanma, olumlu yeniden odaklanma, olumlu yeniden değerlendirme ve olayın değerini azaltma stratejilerini uyumlu stratejiler olarak belirlemişlerdir (Garnefski ve ark. 2001).

Geniş örneklemlerle yapılan birçok çalışmada stres veren olaylara maruz kalmanın sonucu olarak psikolojik uyum problemlerinin ortaya çıktığı görülmüştür (Kessler 1998). Yaşam olayları ile psikiyatrik bozukluklar arasındaki ilişki birçok çalışmada gösterilmiştir (Faravelli ve ark. 2007, Kendler ve ark. 2003, Holahan ve Moos 1987, Coşkun ve ark. 1995).

Duygu düzenleme ile psikopatoloji modelleri zaman geçtikçe daha çok birlikte ele alınmaktadır (Berenbaum ve ark. 2003, Kring ve Bachorowski 1999, Mennin ve Farach 2007). Kuramsal modeller, başarılı duygu düzenlemeyi; kaliteli ilişkiler, akade­mi ve iş alanlarında yüksek başarı ve çevrenin tale­plerine uygun tepkiler verebilmeyle ilişkilendirmektedir (Cole ve ark. 2004, Gratz ve Roemer 2004, Gross ve Munoz 1995). Bunun yanında, duygu düzenlemedeki güçlüklerin psikopatolojiyle de ilişkili olduğu düşünülmektedir (Aldao ve ark. 2010). Bu bağlamda bilişsel duygu düzenleme stratejileri ile depresyon ve kaygı arasındaki ilişki ön plana çıkmaktadır (Garnefski ve Kraaij 2007, Garnefski ve ark. 2001, Martin ve Dahlen 2005). Bu yazının fikri hakları Psk. Dr. Ece Ataman Temizel yazarına aittir. Ankara Psikolog

ARAŞTIRMANIN AMACI

Bu araştırmanın amacı, stres veren yaşam olayları karşısında kullanılan bilişsel duygu düzenleme stratejilerinin, depresif ve kaygı belirti düzeylerini açıklamada nasıl bir rolü olduğunu gözlemektir. Bunun için önce Bilişsel Duygu Düzenleme Ölçeği'nin geçerlilik ve güvenirlik çalışmaları yürütülmüş ve bu ölçek puanları ile şimdiye kadar benzer bir amaç için kullanılan Stresle Başa Çıkma Tarzları Ölçeği'nin puanlarının nasıl bir ilişkiye sahip olduğu incelenmiştir.

Yöntem, Bulgular ve Tartışma bölümleri için makalenin PDF versiyonunu okumaya devam edebilirsiniz.